یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های صاحبان کسب‌وکار پس از اجرای سامانه مؤدیان این است که اگر فاکتور فروش خود را به سامانه ارسال نکنند چه اتفاقی می‌افتد و جریمه عدم ارسال صورتحساب به سامانه مؤدیان چقدر است؟
پاسخ کوتاه این است که طبق بند «الف» ماده ۲۲ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، برای عدم صدور صورتحساب الکترونیکی جریمه‌ای معادل ۱۰ درصد مجموع مبلغ فروش انجام‌شده بدون صورتحساب الکترونیکی یا مبلغ ثابت تعیین‌شده در قانون، هرکدام بیشتر باشد در نظر گرفته شده است.
در متن قانون، مبلغ ثابت ۲۰ میلیون ریال معادل ۲ میلیون تومان ذکر شده است؛ با این حال تبصره یک ماده ۲۲ تصریح می‌کند که مبالغ ثابت جرایم باید هر سال متناسب با نرخ تورم و براساس اعلام سازمان امور مالیاتی تعدیل شوند. بنابراین هنگام محاسبه قطعی جریمه، آخرین مبلغ اعلامی سازمان نیز باید بررسی شود.
اما موضوع فقط همین فرمول ساده نیست. مهلت ارسال صورتحساب، تفاوت میان تأخیر و عدم صدور، امکان بخشودگی و سایر تخلفات سامانه مؤدیان نیز اهمیت زیادی دارد.
در ادامه همه این موارد را به زبان ساده بررسی می‌کنیم.
جریمه عدم ارسال صورتحساب به سامانه مؤدیان چقدر است؟
طبق بند «الف» ماده ۲۲ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان:
جریمه عدم صدور صورتحساب الکترونیکی برابر است با ۱۰ درصد مجموع مبلغ فروش انجام‌شده بدون صورتحساب الکترونیکی یا مبلغ ثابت قانونی، هرکدام که بیشتر باشد.
در متن فعلی قانون، مبلغ ثابت پایه ۲۰ میلیون ریال ذکر شده است.
بنابراین فرمول کلی را می‌توان به این صورت بیان کرد:
جریمه = ۱۰ درصد فروش فاقد صورتحساب الکترونیکی یا حداقل جریمه ثابت قانونی؛ هرکدام بیشتر باشد.
نکته مهم این است که جریمه بر اساس مبلغ فروش‌هایی که بدون صورتحساب الکترونیکی انجام شده‌اند محاسبه میشود، نه لزوماً کل فروش کسب‌وکار؛ مگر اینکه کل فروش مؤدی بدون صورتحساب الکترونیکی انجام شده باشد.
یک مثال ساده برای محاسبه جریمه سامانه مؤدیان
فرض کنید یک شرکت در یک دوره، ۵۰۰ میلیون تومان فروش داشته است اما برای ۲۰۰ میلیون تومان از فروش‌های خود صورتحساب الکترونیکی صادر نکرده است.
۱۰ درصد مبلغ فروش بدون صورتحساب برابر است با:
۲۰۰ میلیون تومان × ۱۰٪ = ۲۰ میلیون تومان
بنابراین مبنای جریمه این بخش از فروش، ۲۰ میلیون تومان خواهد بود.
حالا فرض کنید مبلغ فروش فاقد صورتحساب فقط ۱۰ میلیون تومان باشد.
۱۰ درصد آن برابر است با یک میلیون تومان.
در چنین حالتی باید رقم حاصل از ۱۰ درصد فروش با حداقل جریمه ثابت قابل اعمال در همان سال مقایسه شود و رقم بیشتر ملاک قرار گیرد.
توجه داشته باشید که مبلغ ۲۰ میلیون ریال مندرج در متن قانون، مبلغ پایه است و طبق تبصره یک ماده ۲۲، جریمههای ثابت هر سال متناسب با تورم تعدیل می‌شوند.
منظور از «عدم ارسال صورتحساب» چیست؟
در صحبت‌های روزمره معمولاً از عبارت «ارسال نکردن فاکتور به سامانه مؤدیان» استفاده میشود، اما عبارت قانونی بند «الف» ماده ۲۲ «عدم صدور صورتحساب الکترونیکی» است.
این تفاوت واژه‌ها مهم است.
اگر یک فروش در نرم‌افزار حسابداری ثبت شود اما صورتحساب الکترونیکی آن مطابق مقررات سامانه مؤدیان صادر و ثبت نشود، صرف وجود فاکتور در نرم‌افزار داخلی شرکت به معنی انجام کامل تکلیف سامانه مؤدیان نیست.
بنابراین کسب‌وکار باید علاوه بر ثبت فاکتور در سیستم حسابداری خود، وضعیت ارسال و ثبت صورتحساب در سامانه مؤدیان را نیز کنترل کند.
مهلت ارسال صورتحساب به سامانه مؤدیان چند روز است؟
یکی از مهم‌ترین موارد برای جلوگیری از جریمه، رعایت مهلت ارسال صورتحساب است.
طبق ابلاغیه مربوط به مهلت ثبت صورتحساب‌های الکترونیکی، از ۱۵ آبان ۱۴۰۳ حداکثر فاصله میان تاریخ صدور صورتحساب و تاریخ ارسال و ثبت آن در سامانه مؤدیان ۱۲ روز تعیین شده است.
برای مثال اگر صورتحسابی در تاریخ اول ماه صادر شده باشد، نباید ارسال آن به سامانه برای مدت طولانی به تعویق بیفتد.
در عمل بهتر است کسب‌وکارها ارسال صورتحساب را روزانه یا در فاصله زمانی کوتاه انجام دهند و استفاده از تمام مهلت ۱۲ روزه را به یک عادت تبدیل نکنند.
دلیل آن ساده است: اگر در روزهای پایانی با خطای نرم‌افزار، مشکل اینترنت، اشتباه در شناسه کالا یا اشکال در اطلاعات خریدار مواجه شوید، زمان کمتری برای رفع مشکل خواهید داشت.
آیا جریمه دیر ارسال کردن صورتحساب ۲ درصد است؟
این سؤال بسیار مهم است، زیرا در برخی مطالب اینترنتی گفته میشود جریمه تأخیر در ارسال صورتحساب به سامانه مؤدیان ۲ درصد مبلغ فاکتور است.
اما ماده ۲۲ قانون چنین جریمه عمومی ۲ درصدی را برای صرف تأخیر در ارسال صورتحساب تعیین نکرده است.
جریمه ۲ درصدی مندرج در بند «ت» ماده ۲۲ مربوط به عدم تحویل صورتحساب چاپی به خریدار یا حذف و مخدوش کردن صورتحساب است؛ نه اینکه هر صورتحساب با ارسال دیرهنگام الزاماً مشمول جریمه ۲ درصدی شود.
بنابراین نباید این دو موضوع را با یکدیگر اشتباه گرفت.
برای صورتحساب‌هایی که اساساً مطابق مقررات صادر نشده‌اند، بند «الف» ماده ۲۲ و جریمه ۱۰ درصدی اهمیت پیدا می‌کند.
اگر فاکتور را با تأخیر ارسال کنیم چه میشود؟
اگر صورتحساب خارج از مهلت مقرر ثبت شود، آثار آن باید با توجه به وضعیت صورتحساب، دوره مالیاتی و مقررات جاری بررسی شود.
موضوع مهم این است که نباید تصور کرد ارسال فاکتور در هر زمانی، تمام آثار تأخیر را به‌صورت خودکار از بین می‌برد.
تأخیر ممکن است علاوه بر ایجاد ریسک مالیاتی برای فروشنده، برای خریدار نیز مشکل ایجاد کند؛ به‌خصوص زمانی که خریدار قصد استفاده از صورتحساب خرید در محاسبات مالیات بر ارزش افزوده خود را دارد.
به همین دلیل بهتر است پس از هر ارسال، علاوه بر نرم‌افزار حسابداری، وضعیت صورتحساب در کارپوشه سامانه مؤدیان نیز بررسی شود.
آیا جریمه برای هر فاکتور جداگانه محاسبه میشود؟
متن بند «الف» ماده ۲۲، جریمه را بر مبنای مجموع مبلغ فروش انجام‌شده بدون صدور صورتحساب الکترونیکی تعیین کرده است.
بنابراین فرمول قانونی صرفاً این نیست که برای هر فاکتور یک مبلغ ثابت جریمه محاسبه شود.
مبلغ فروش‌هایی که بدون صورتحساب الکترونیکی انجام شده‌اند شناسایی شده و ۱۰ درصد آن مبنای محاسبه قرار می‌گیرد؛ سپس این رقم با حداقل جریمه ثابت قابل اعمال مقایسه میشود.
این موضوع به‌خصوص برای شرکت‌هایی با حجم فروش بالا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ۱۰ درصد فروش ثبت‌نشده می‌تواند رقم قابل توجهی باشد.
مثال جریمه یک شرکت با فروش بالا
فرض کنید یک شرکت در طول یک دوره ۱۰ میلیارد تومان فروش داشته است.
از این مبلغ، برای ۲ میلیارد تومان فروش صورتحساب الکترونیکی صادر نشده است.
مبلغ جریمه بر اساس نرخ ۱۰ درصد:
۲ میلیارد تومان × ۱۰٪ = ۲۰۰ میلیون تومان
بنابراین در این مثال، جریمه محاسباتی بابت فروش فاقد صورتحساب الکترونیکی ۲۰۰ میلیون تومان خواهد بود.
مشخص است که در چنین ارقامی، حداقل جریمه ثابت دیگر تأثیری بر نتیجه ندارد؛ زیرا ۱۰ درصد فروش بسیار بیشتر از حداقل قانونی است.
اگر فقط چند فاکتور را ارسال نکنیم هم جریمه می‌شویم؟
اصل تکلیف قانونی به صدور صورتحساب‌های مشمول مربوط است و تعداد کم فاکتورها بهتنهایی باعث از بین رفتن تکلیف نمی‌شود.
اگر چند فروش مشمول انجام شده باشد و برای آنها صورتحساب الکترونیکی صادر نشود، مبلغ همان فروش‌های فاقد صورتحساب می‌تواند در محاسبه جریمه مورد توجه قرار گیرد.
به همین دلیل کسب‌وکارها بهتر است فاکتورهای ارسالی و فروش ثبت‌شده در حسابداری را به‌صورت دوره‌ای تطبیق دهند.
یک گزارش ساده از «فروش حسابداری» در مقابل «صورتحساب‌های ثبت‌شده در سامانه مؤدیان» می‌تواند بسیاری از فاکتورهای ارسال‌نشده را قبل از ایجاد مشکل مشخص کند.
اگر نرم‌افزار خطا دهد، باز هم جریمه می‌شویم؟
قانون برای شرایطی که عدم انجام تکلیف خارج از اختیار مؤدی باشد، حکم مهمی دارد.
طبق تبصره ۲ ماده ۲۲، اگر عدم انجام تکالیف قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان خارج از اختیار مؤدی باشد، سازمان امور مالیاتی مکلف است جرایم مربوط را مورد بخشودگی قرار دهد.
اما صرف گفتن اینکه «نرم‌افزار مشکل داشت» لزوماً برای اثبات این موضوع کافی نیست.
در چنین شرایطی بهتر است مدارک مربوط نگهداری شوند؛ برای مثال:
پیام خطای سامانه
گزارش خطای نرم‌افزار
مکاتبات با شرکت معتمد یا پشتیبانی نرم‌افزار
تیکت‌های ثبت‌شده
مستندات قطعی یا اختلال سامانه
زمان و تاریخ تلاش برای ارسال
وجود این مدارک می‌تواند در بررسی پرونده اهمیت زیادی داشته باشد.
آیا جریمه عدم ارسال صورتحساب قابل بخشش است؟
بله، در شرایطی امکان بخشودگی جرایم ماده ۲۲ وجود دارد.
قاعده عمومی تبصره ۲ ماده ۲۲ می‌گوید سازمان نمی‌تواند بیش از ۵۰ درصد جرایم این ماده را مطابق ماده ۱۹۱ قانون مالیات‌های مستقیم ببخشد؛ مگر در شرایط و مجوزهای قانونی دیگر. همچنین اگر عدم انجام تکلیف خارج از اختیار مؤدی باشد، قانون سازمان را مکلف به بخشودگی جریمه کرده است.
اما در سال‌های اخیر مجوزهای ویژه‌ای برای بخشودگی بیشتر جرایم سامانه مؤدیان صادر شده است.
برای سال ۱۴۰۵ نیز طی ابلاغیه شماره ۲۰۰/۲۳۹۶/ص مورخ ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵، اختیار بخشودگی جرایم موضوع ماده ۲۲ برای سال ۱۴۰۵ تمدید شده است. این مجوز امکان بخشودگی تا ۱۰۰ درصد را در چارچوب دستورالعمل‌ها و حدود اختیار تعیین‌شده فراهم می‌کند.
نکته مهم این است که بخشودگی خودکار نیست.
یعنی نباید با این تصور که «جریمه بعداً بخشیده میشود»، ارسال صورتحساب‌ها را کنار گذاشت. شرایط پرونده، نوع تخلف، میزان همکاری مؤدی، پرداخت یا ترتیب پرداخت بدهی‌ها و بخشنامههای مربوط می‌توانند در میزان بخشودگی مؤثر باشند.
آیا در سال ۱۴۰۵ امکان بخشودگی ۱۰۰ درصدی وجود دارد؟
براساس بخشنامه صادرشده در اردیبهشت ۱۴۰۵، اختیار بخشودگی جرایم ماده ۲۲ برای سال ۱۴۰۵ نیز ادامه پیدا کرده است.
اما این عبارت به معنی آن نیست که تمام مؤدیان و تمام جرایم بدون شرط ۱۰۰ درصد بخشیده می‌شوند.
سازمان و ادارات امور مالیاتی باید بخشودگی را براساس بخشنامه‌ها، دستورالعمل‌ها و حدود اختیارات تفویض‌شده اعمال کنند.
بنابراین اگر برای مؤدی برگ مطالبه جریمه صادر شده است، باید شرایط همان دوره و بخشنامه قابل اعمال بر پرونده بررسی شود.
جریمه عدم استفاده از سامانه مؤدیان با جریمه عدم صدور فاکتور فرق دارد؟
بله.
ماده ۲۲ چند تخلف مختلف را از یکدیگر جدا کرده است.
عدم صدور صورتحساب الکترونیکی
طبق بند «الف»، جریمه برابر است با ۱۰ درصد فروش فاقد صورتحساب یا مبلغ ثابت قانونی، هرکدام بیشتر باشد.
عدم استفاده از پایانه فروشگاهی یا حافظه مالیاتی
طبق بند «ب»، جریمه برابر با ۱۰ درصد مبلغ فروش انجام‌شده از آن طریق یا مبلغ ثابت قانونی، هرکدام بیشتر باشد.
علاوه بر جریمه مالی، این بند می‌تواند موجب محرومیت از معافیت‌های مالیاتی، نرخ صفر و مشوق‌های قانون مالیات‌های مستقیم در همان سال مالی شود.
بنابراین عدم انجام تکالیف سامانه مؤدیان ممکن است در برخی موارد فقط یک جریمه نقدی ساده نباشد.
جریمه ندادن نسخه چاپی فاکتور به مشتری چقدر است؟
طبق بند «ت» ماده ۲۲، عدم تحویل صورتحساب چاپی به خریدار یا حذف و مخدوش کردن صورتحساب می‌تواند موجب جریمه‌ای برابر با ۲ درصد مبلغ صورتحساب‌های مربوط یا مبلغ ثابت قانونی، هرکدام بیشتر باشد شود.
همان‌طور که گفته شد، این جریمه را نباید با جریمه عدم صدور صورتحساب الکترونیکی اشتباه گرفت.
اگر صورتحساب را اشتباه ارسال کنیم چه کنیم؟
ارسال صورتحساب اشتباه به این معنی نیست که باید آن را در نرم‌افزار حذف کنید و دوباره یک فاکتور جدید بدون ارتباط با قبلی بسازید.
سامانه مؤدیان برای تغییر وضعیت صورتحساب، سازوکارهایی مانند موارد زیر دارد:
صورتحساب اصلاحی
صورتحساب ابطالی
صورتحساب برگشت از فروش
انتخاب گزینه مناسب به نوع اشتباه بستگی دارد.
برای مثال، اگر معامله اساساً منتفی شده باشد ممکن است ابطال مطرح شود؛ اما اگر فقط برخی اطلاعات قابل اصلاح فاکتور اشتباه باشند، باید از روش اصلاح متناسب استفاده شود.
چطور متوجه شویم فاکتور در سامانه مؤدیان ثبت شده است؟
یکی از اشتباهات رایج این است که کاربر در نرم‌افزار روی گزینه «ارسال» کلیک می‌کند و تصور می‌کند کار تمام شده است.
در حالی که بهتر است نتیجه پردازش صورتحساب نیز کنترل شود.
بعد از ارسال باید بررسی کنید:
آیا صورتحساب با موفقیت ارسال شده است؟
آیا سامانه آن را پذیرفته است؟
آیا پیام خطا دریافت شده است؟
آیا شماره مالیاتی معتبر ایجاد شده است؟
آیا فاکتور در کارپوشه قابل مشاهده است؟
آیا وضعیت آن نیاز به اقدام دیگری دارد؟
اگر تعداد فاکتورها زیاد است، استفاده از گزارش وضعیت ارسال در نرم‌افزار حسابداری یا نرم‌افزار واسط اهمیت زیادی پیدا می‌کند.
چه کار کنیم که مشمول جریمه سامانه مؤدیان نشویم؟
بهترین روش، ایجاد یک فرایند منظم برای صدور و کنترل صورتحساب‌هاست.
چند اقدام ساده می‌تواند ریسک را تا حد زیادی کاهش دهد:
صورتحساب‌ها را در فاصله کوتاهی بعد از فروش ارسال کنید.
ارسال فاکتورها را به روزهای پایانی مهلت موکول نکنید.
وضعیت پذیرش صورتحساب را بعد از ارسال بررسی کنید.
گزارش فروش نرم‌افزار حسابداری را با صورتحساب‌های سامانه تطبیق دهید.
خطاهای ارسال را همان روز بررسی کنید.
شناسه کالا و خدمات را به‌روز نگه دارید.
اطلاعات خریداران اقتصادی را با دقت ثبت کنید.
از سلامت شناسه یکتای حافظه مالیاتی و تنظیمات نرم‌افزار مطمئن شوید.
خطاها و اختلالات سامانه را مستندسازی کنید.
در صورت دریافت برگ مطالبه جریمه، قبل از پایان مهلت‌های قانونی وضعیت اعتراض یا درخواست بخشودگی را بررسی کنید.
اگر فاکتورهای ماه قبل را ارسال نکرده باشیم چه کنیم؟
نادیده گرفتن موضوع معمولاً گزینه مناسبی نیست.
ابتدا باید مشخص شود:
چند فاکتور ارسال نشده است؟
مبلغ مجموع آنها چقدر است؟
مربوط به چه دوره مالیاتی هستند؟
آیا امکان ثبت آنها در سامانه وجود دارد؟
آیا فروش در اظهارنامه یا دفاتر ثبت شده است؟
آیا برای دوره موردنظر بخشنامه بخشودگی وجود دارد؟
آیا دلیل عدم ارسال خارج از اختیار مؤدی بوده است؟
بعد از مشخص شدن این موارد می‌توان درباره نحوه ثبت، اصلاح و در صورت ایجاد جریمه، درخواست بخشودگی تصمیم گرفت.
ارسال عجولانه و چندباره فاکتورها نیز ممکن است مشکل جدیدی مانند ثبت تکراری ایجاد کند؛ بنابراین ابتدا باید وضعیت فعلی آنها بررسی شود.
آیا جریمه عدم ارسال صورتحساب روی اعتبار مالیاتی خریدار هم تأثیر دارد؟
عدم ثبت صحیح صورتحساب می‌تواند برای خریدار نیز اهمیت داشته باشد.
در معاملاتی که خریدار برای استفاده از اعتبار مالیات بر ارزش افزوده نیازمند صورتحساب الکترونیکی معتبر است، ثبت نشدن فاکتور یا ثبت نادرست آن می‌تواند باعث ایجاد مشکل در فرایند تأیید و استفاده از اطلاعات خرید شود.
به همین دلیل ارسال به‌موقع صورتحساب فقط برای جلوگیری از جریمه فروشنده نیست؛ بلکه بخشی از تعهد فروشنده در معاملات بین کسب‌وکارها نیز محسوب میشود.
یک نکته مهم درباره حداقل جریمه ۲ میلیون تومانی
در بسیاری از سایت‌ها نوشته شده است:
«حداقل جریمه عدم ارسال فاکتور ۲ میلیون تومان است.»
این جمله بدون توضیح کامل نیست.
در متن ماده ۲۲، مبلغ ۲۰ میلیون ریال درج شده است؛ اما تبصره یک همان ماده می‌گوید مبالغ ثابت جریمه باید متناسب با نرخ تورم سالانه توسط سازمان امور مالیاتی اعلام شوند.
بنابراین برای یک مقاله به‌روز و دقیق بهتر است گفته شود:
مبلغ پایه مندرج در قانون ۲۰ میلیون ریال است، اما حداقل جریمه قابل اعمال در هر سال باید با آخرین مبلغ تعدیل‌شده اعلامی سازمان امور مالیاتی تطبیق داده شود.
این بیان از نظر حقوقی دقیق‌تر از آن است که ۲ میلیون تومان را برای همه سال‌ها یک حداقل ثابت بدانیم.
جمع‌بندی
در پاسخ به سؤال «جریمه ارسال نکردن صورتحساب به سامانه مؤدیان چقدر است؟» باید گفت طبق بند «الف» ماده ۲۲ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، جریمه عدم صدور صورتحساب الکترونیکی ۱۰ درصد مجموع مبلغ فروش انجام‌شده بدون صورتحساب الکترونیکی یا حداقل مبلغ ثابت قانونی، هرکدام بیشتر باشد است.
مبلغ پایه ثابت در متن قانون ۲۰ میلیون ریال است، اما براساس تبصره یک ماده ۲۲ باید متناسب با تورم سالانه تعدیل شود؛ بنابراین برای محاسبه قطعی پرونده باید آخرین مبلغ اعلامی سازمان امور مالیاتی بررسی شود.
همچنین مهلت اعلامشده برای فاصله میان تاریخ صدور صورتحساب و ثبت آن در سامانه، از ۱۵ آبان ۱۴۰۳ حداکثر ۱۲ روز بوده است.
از طرف دیگر، جریمه ۲ درصدی که گاهی به‌عنوان «جریمه دیرکرد ارسال فاکتور» معرفی میشود، طبق متن ماده ۲۲ مربوط به عدم تحویل نسخه چاپی، حذف یا مخدوش کردن صورتحساب است و نباید با جریمه عدم صدور صورتحساب الکترونیکی اشتباه گرفته شود.
در سال ۱۴۰۵ نیز امکان اعمال بخشودگی جرایم ماده ۲۲ در چارچوب اختیارات و دستورالعملهای سازمان امور مالیاتی تمدید شده است؛ با این حال بخشودگی برای همه پرونده‌ها خودکار نیست.
بهترین راه برای جلوگیری از این جرایم، ارسال منظم صورتحساب‌ها، کنترل نتیجه ثبت، تطبیق فروش حسابداری با فاکتورهای سامانه مؤدیان و رسیدگی سریع به خطاهای ارسال است.
به‌روزرسانی محتوای مالیاتی: ۱۴۰۵
